Tarım politikaları uzmanı Ergin Kahveci, yeniden gündeme gelen Hal Yasası tartışmasına farklı bir açıdan yaklaştı. Kahveci’ye göre yaş sebze ve meyvede yaşanan sorunların temelinde yalnızca mevzuat eksikliği değil, üretim kapasitesi ile pazarlama gücündeki yapısal zayıflıklar bulunuyor.
Kahveci, yasa değişikliğinin tek başına üretici ve tüketici arasındaki sorunları çözmeyeceğini savunarak, tartışmanın sürekli yeni bir düzenleme beklentisine indirgenmemesi gerektiğini belirtti.
Hal Yasası tartışmasında odağın değişmesi çağrısı
Uzman değerlendirmesine göre fiyat oluşumunu etkileyen unsurlar, ürünün tarladan tüketiciye ulaşana kadar geçtiği aşamalarla sınırlı değil. Üreticinin pazarlık gücü, ürün planlaması, depolama imkânları, lojistik altyapı ve pazara erişim koşulları da sürecin önemli parçalarını oluşturuyor.
Bu nedenle yalnızca hal sistemine ilişkin kuralları değiştirmek, üreticinin gelir sorununu veya tüketicinin yüksek fiyatla karşılaşmasını otomatik olarak ortadan kaldırmayabilir. Uygulamanın denetlenmesi ve üretim-pazarlama zincirinin birlikte ele alınması kritik önem taşıyor.
Üretici ve tüketici açısından olası etkiler
- Üreticiler: Pazarlama kanallarına erişim ve ürününü değerinde satabilme kapasitesi belirleyici olmaya devam edecek.
- Tüketiciler: Mevzuat değişikliğinin fiyatlara yansıması, tedarik zincirindeki maliyetlerin gerçekten azaltılıp azaltılmadığına bağlı olacak.
- Sektör: Kayıtlı ticaret, lojistik, depolama ve ürün planlaması konularında daha kapsamlı politikalar gerekebilir.
Yasa değişikliği tek başına yeterli olur mu?
Kahveci’nin yaklaşımı, Hal Yasası’nın tamamen önemsiz olduğu anlamına gelmiyor. Ancak yasa değişikliğinin sonuç üretebilmesi için üretimden perakendeye kadar uzanan zincirde uygulanabilir ve denetlenebilir mekanizmalarla desteklenmesi gerekiyor.
Bu çerçevede sonraki adımların yalnızca yeni düzenlemenin hazırlanmasına değil, üretici örgütlerinin güçlendirilmesine, pazarlama altyapısının geliştirilmesine ve fiyat oluşumunun daha şeffaf hale getirilmesine odaklanması beklenebilir.
Hal Yasası tartışmasının temel sorusu
Kahveci’nin eleştirisinin merkezinde şu soru yer alıyor: Sorun gerçekten yasanın kendisi mi, yoksa mevcut üretim ve pazarlama düzeninin yeterince güçlü olmaması mı? Bu soruya kapsamlı yanıt verilmeden yapılacak değişiklikler, mevcut sorunları farklı biçimde yeniden üretebilir.
