Türkiye’nin dünya un ihracatındaki lider konumu, Irak’ın yüksek vergileri ve Rusya’nın agresif rekabeti nedeniyle sarsılıyor. Ulusal Hububat Konseyi (UHK) 2026 raporu, sektördeki dramatik daralmayı gözler önüne seriyor.
Un İhracatında Sert Düşüş Projeksiyonları
UHK 2026 hasat öncesi Hububat Kongresi’nde açıklanan verilere göre, 2023’te 3,6 milyon ton ve 1,5 milyar dolar seviyesinde olan un ihracatı hızla eriyor. 2024’te 3 milyon tona, 2025’te ise 2,3 milyon tona gerileyerek 900 milyon dolara indi. 2026 ilk çeyrek verileri, bu düşüş trendinin devam ettiğini doğruluyor. Bu daralma, Türkiye’nin küresel un liderliğini tehdit ediyor ve sektörün rekabet gücünü zayıflatıyor.
Irak Pazarı Kaybediliyor, Rusya Tehdit Oluşturuyor
En büyük pazarlardan Irak, yüksek vergiler ve çifte vergilendirme uygulamalarıyla Türk ununa kapılarını kapatıyor. Rusya ise un ihracatında agresif artışla Türkiye’nin payını kemiriyor. Bu durum, un fabrikalarının kapanmasına yol açıyor: 472 firmadan yalnızca 374’ü aktif, 28,3 milyon tonluk kapasitenin sadece yüzde 44’ü kullanılıyor.
Diğer Pazarlardaki Vergi Duvarları
Filipinler’deki anti-damping vergileri, Etiyopya’daki gümrük kısıtlamaları ve Madagaskar’daki yüksek vergiler, Türk ununun yeni pazarlara girişini engelliyor. Sektör, bu engellerin diplomatik müzakerelerle aşılmasını talep ediyor.
Sektörün Çözüm Önerileri ve Gelecek Adımlar
UHK raporu, hammadde maliyetlerini düşürme, Irak ve Afrika pazarlarındaki vergi sorunlarını hükümet nezdinde çözme çağrısı yapıyor. Yeni alternatifler olarak Demokratik Kongo Cumhuriyeti gibi ülkeler hedefleniyor. Ayrıca, ihracat kısıtlamalarının esnetilmesi ve Ulusal Tarımsal Risk Fonu kurulması öneriliyor. Bu adımlar, sektörün toparlanması için kritik öneme sahip.
Sektöre ve Ekonomiye Etkileri
Un sanayisindeki daralma, binlerce istihdamı riske atıyor ve tarım zincirini etkiliyor. Küresel ekonomik yavaşlama ve jeopolitik gerilimler, durumu daha da zorlaştırıyor. Hükümetin müdahalesi, Türkiye’nin un ihracat liderliğini korumanın anahtarı olabilir.
